Câu trả lời ngắn: khi nào phải dán nhãn nội dung AI?
Tại Việt Nam, Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/3/2026) và Điều 17, 18 Nghị định 142/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/5/2026) đặt ra hai lớp nghĩa vụ. Nhà cung cấp hệ thống AI phải đánh dấu kỹ thuật, ở dạng máy đọc được, cho âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra. Doanh nghiệp đưa nội dung ra công chúng (bên triển khai) phải thông báo rõ khi nội dung AI có thể gây nhầm lẫn, và phải gắn nhãn dễ nhận biết khi âm thanh, hình ảnh, video mô phỏng người thật hoặc tái hiện sự kiện có thật.
Nói gọn: nếu người xem có thể tưởng nội dung là thật, hãy dán nhãn. Nếu AI chỉ sửa chính tả, tóm tắt, dịch hay làm nét ảnh mà không đổi bản chất nội dung, Nghị định cho phép không gắn nhãn hiển thị.
Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo: nguyên văn trách nhiệm minh bạch
Luật Trí tuệ nhân tạo được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, gồm 8 chương, 35 điều; Điều 34 quy định Luật có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Nghĩa vụ dán nhãn nằm ở Điều 11 “Trách nhiệm minh bạch”. Các khoản liên quan trực tiếp đến nội dung:
Lưu ý định nghĩa ở Điều 3: “bên triển khai” là tổ chức, cá nhân sử dụng hệ thống AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc cung cấp dịch vụ, không bao gồm sử dụng cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Một doanh nghiệp dùng công cụ AI để làm quảng cáo, bài đăng mạng xã hội hay video giới thiệu sản phẩm thường thuộc nhóm này. Tổng quan toàn bộ Luật có trong bài Luật Trí tuệ nhân tạo 2025.
- Khoản 2: “Nhà cung cấp bảo đảm các nội dung âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra được đánh dấu ở định dạng máy đọc theo quy định của Chính phủ.”
- Khoản 3: “Bên triển khai có trách nhiệm thông báo rõ ràng khi cung cấp ra công cộng văn bản, âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo nếu nội dung đó có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.”
- Khoản 4: bên triển khai bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI “nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật”. Với tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật, sáng tạo, việc gắn nhãn được thực hiện theo phương thức phù hợp, không cản trở việc thưởng thức tác phẩm.
- Khoản 5: nhà cung cấp và bên triển khai phải duy trì thông tin minh bạch trong suốt quá trình cung cấp nội dung cho người sử dụng.
- Khoản 6: Chính phủ quy định chi tiết hình thức thông báo, gắn nhãn (đã cụ thể hóa tại Nghị định 142/2026/NĐ-CP).
Nghị định 142/2026/NĐ-CP: đánh dấu kỹ thuật và nhãn hiển thị
Nghị định 142/2026/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 30/4/2026, có hiệu lực từ 01/5/2026, quy định chi tiết khoản 6 Điều 11 của Luật về hình thức thông báo, gắn nhãn. Hai điều doanh nghiệp cần đọc kỹ là Điều 17 và Điều 18.
Điều 17: đánh dấu kỹ thuật (nghĩa vụ của nhà cung cấp)
Nhà cung cấp hệ thống AI phải áp dụng giải pháp kỹ thuật để nội dung đầu ra là âm thanh, hình ảnh hoặc video được đánh dấu ở định dạng máy đọc. Nhà cung cấp không bắt buộc đánh dấu kỹ thuật cho đầu ra là văn bản, trừ khi pháp luật có quy định khác. Dấu hiệu phải thể hiện việc nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng AI; có thể thêm thông tin về nhà cung cấp, hệ thống, thời điểm tạo nếu giải pháp kỹ thuật cho phép.
- Tích hợp dấu hiệu nhận biết vào cấu trúc tệp tin hoặc dữ liệu nội dung.
- Tích hợp dấu hiệu nhận biết vào siêu dữ liệu (metadata) của tệp tin.
- Dùng chữ ký số, chữ ký điện tử hoặc phương thức xác thực kỹ thuật tương đương.
- Giải pháp kỹ thuật khác bảo đảm nhận diện được nội dung do AI tạo hoặc chỉnh sửa.
Điều 17 khoản 5: khi dùng mô hình mã nguồn mở hoặc miễn phí
Với hệ thống AI mã nguồn mở hoặc miễn phí, nhà cung cấp được coi là đã hoàn thành nghĩa vụ nếu tích hợp sẵn chức năng đánh dấu, hoặc công bố công cụ, cấu hình, tài liệu để bên triển khai tự bật. Khi đó, bên triển khai dùng hệ thống này để đưa nội dung ra công cộng phải tự đánh dấu nội dung đầu ra. Doanh nghiệp tự chạy mô hình tạo ảnh, giọng nói nội bộ rất dễ bỏ sót điểm này.
Điều 18: thông báo và gắn nhãn hiển thị (nghĩa vụ của bên triển khai)
Khoản 1 yêu cầu bên triển khai thông báo rõ khi đưa ra công cộng nội dung AI có thể gây nhầm lẫn về sự kiện, nhân vật hoặc nguồn gốc. Khoản 2 bắt buộc gắn nhãn dễ nhận biết cho âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo hoặc chỉnh sửa khi nội dung mô phỏng ngoại hình, giọng nói người thật, hoặc tái hiện sự kiện thực tế. Theo khoản 3, nhãn phải rõ ràng, dễ hiểu; xuất hiện trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận nội dung; không được thiết kế để che giấu; phù hợp loại hình nội dung; và không cản trở đáng kể việc hiển thị.
Khoản 5 cho phép chọn hình thức: hiển thị trực tiếp trên nội dung; ở tiêu đề, mô tả, chú thích; trên giao diện nền tảng; hoặc thông báo bằng âm thanh. Khoản 6 cho phép phim, chương trình nghệ thuật, nội dung sáng tạo gắn nhãn ở phần mở đầu, kết thúc, danh đề hoặc mô tả. Khi nội dung được làm thuê (ví dụ agency sản xuất cho thương hiệu), bên tạo nội dung cung cấp thông tin, còn bên trực tiếp đăng tải gắn nhãn. Khoản 7 giao Bộ Khoa học và Công nghệ công bố hướng dẫn kỹ thuật tham chiếu về hình thức nhãn.
Khi nào bắt buộc, khi nào được miễn: bảng tra nhanh
Khoản 4 Điều 18 Nghị định 142/2026/NĐ-CP liệt kê bốn trường hợp không phải gắn nhãn hiển thị. Bảng dưới đối chiếu các tình huống hay gặp trong marketing, truyền thông với điều khoản tương ứng. Đây là cách đọc của chúng tôi để định hướng nội bộ; trường hợp ranh giới nên hỏi luật sư.
| Tình huống | Nghĩa vụ | Căn cứ |
|---|---|---|
| Video giọng nói AI mô phỏng giọng một người thật (người nổi tiếng, lãnh đạo công ty) | Bắt buộc gắn nhãn dễ nhận biết | Khoản 4 Điều 11 Luật; điểm a khoản 2 Điều 18 Nghị định |
| Ảnh, video AI tái hiện một sự kiện có thật (lễ khai trương, tai nạn, thiên tai) | Bắt buộc gắn nhãn dễ nhận biết | Khoản 4 Điều 11 Luật; điểm b khoản 2 Điều 18 Nghị định |
| Bài viết hoặc ảnh do AI tạo có thể khiến người đọc nhầm về sự kiện, nhân vật, nguồn gốc | Thông báo rõ ràng | Khoản 3 Điều 11 Luật; khoản 1 Điều 18 Nghị định |
| AI sửa chính tả, ngữ pháp, tóm tắt, diễn giải, dịch mà không làm sai lệch nội dung gốc | Không phải gắn nhãn hiển thị | Điểm b khoản 4 Điều 18 Nghị định |
| AI khử nhiễu, tăng độ nét, cân màu ảnh hoặc video mà không đổi bản chất, ngữ cảnh | Không phải gắn nhãn hiển thị | Điểm a khoản 4 Điều 18 Nghị định |
| Bản nháp, tài liệu dùng nội bộ, không đưa ra công cộng | Không phải gắn nhãn hiển thị | Điểm c khoản 4 Điều 18 Nghị định |
| Nội dung tạo ra trong quá trình nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm, chưa đưa ra công cộng | Không phải gắn nhãn hiển thị | Điểm d khoản 4 Điều 18 Nghị định |
| Phim, MV, tác phẩm sáng tạo có dùng AI | Gắn nhãn theo cách phù hợp: mở đầu, kết thúc, danh đề, mô tả | Khoản 4 Điều 11 Luật; khoản 6 Điều 18 Nghị định |
Deepfake và những hành vi bị cấm
Dán nhãn không hợp thức hóa mọi nội dung. Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo nghiêm cấm phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống AI nhằm “sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người một cách có chủ đích và có hệ thống, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người” (điểm b khoản 2), và “tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội” (điểm d khoản 2).
Khoản 5 Điều 7 cấm “che giấu thông tin bắt buộc phải công khai, minh bạch hoặc giải trình; tẩy xóa, làm sai lệch các thông tin, nhãn, cảnh báo bắt buộc”. Hệ quả thực tế: cắt bỏ watermark, xóa metadata AI hoặc đặt nhãn ở chỗ không ai thấy đều là rủi ro pháp lý, không chỉ là lỗi quy trình. Theo Điều 29, vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ, và phải bồi thường nếu gây thiệt hại.
Với nội dung có người thật, ngoài nhãn, đội nội dung nên có văn bản đồng ý của người được mô phỏng và rà soát quyền hình ảnh, quyền tác giả. Nguyên tắc nội bộ an toàn: không tạo nội dung mô phỏng người thật nói hoặc làm điều họ chưa nói, chưa làm, kể cả khi có nhãn, trừ khi có đồng ý bằng văn bản và mục đích rõ ràng.
Chính sách nền tảng: Google, YouTube, Meta
Luật Việt Nam là mức sàn; nội dung đăng trên nền tảng quốc tế còn phải theo chính sách riêng của từng nền tảng. Thông tin dưới đây lấy từ trang chính thức tại thời điểm viết và có thể thay đổi.
Google Search
Google không phạt nội dung chỉ vì dùng AI, nhưng dùng tự động hóa, kể cả AI, để tạo nội dung chủ yếu nhằm thao túng thứ hạng là vi phạm chính sách spam. Google Search Central lưu ý mô hình tạo sinh có thể sinh thông tin sai, và việc kiểm chứng, rà soát thủ công nội dung AI trước khi xuất bản là “critical”, kể cả title, meta description, dữ liệu có cấu trúc và alt text. Google cũng khuyến nghị cho người đọc biết nội dung được tạo ra như thế nào. Với Google Merchant Center, ảnh do AI tạo phải chứa metadata IPTC DigitalSourceType TrainedAlgorithmicMedia.
YouTube
YouTube yêu cầu khai báo khi dùng AI để tạo hoặc thay đổi đáng kể nội dung trông như thật: khiến người thật như đang nói, làm điều họ không làm; sửa cảnh quay sự kiện, địa điểm có thật; hoặc dựng cảnh thực tế chưa từng xảy ra. Khai báo ở mục “AI use” trong phần Attributes khi tải lên qua YouTube Studio. Không cần khai báo khi AI chỉ hỗ trợ sản xuất như viết dàn ý, kịch bản, tiêu đề, thumbnail hay chỉnh sửa thẩm mỹ nhỏ. Theo YouTube, khai báo không làm giảm khán giả hay khả năng kiếm tiền; nền tảng có thể tự gắn nhãn cho nội dung không khai báo và đọc Content Credentials (C2PA) 2.1 trở lên để hiển thị thông tin “Made with AI”.
Meta (Facebook, Instagram, Threads)
Meta hiển thị nhãn “AI info” trên Facebook, Instagram, Threads khi phát hiện tín hiệu AI theo chuẩn ngành trong tệp hoặc khi người dùng tự khai báo nội dung do AI tạo. Với quảng cáo, Meta gắn “AI info” cho ảnh quảng cáo được tạo hoặc chỉnh sửa đáng kể bằng công cụ AI tạo sinh của Meta hoặc công cụ AI bên thứ ba. Vì vậy, giữ nguyên metadata AI khi xuất tệp giúp nhãn nền tảng hoạt động đúng, đồng thời khớp với yêu cầu đánh dấu máy đọc trong Nghị định.
C2PA và Content Credentials: lựa chọn kỹ thuật cho đánh dấu máy đọc
Nghị định 142/2026/NĐ-CP không chỉ định một chuẩn cụ thể, mà cho phép dùng metadata, chữ ký số hoặc giải pháp tương đương; Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ công bố danh mục tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật tham chiếu. Trong lúc chờ, C2PA là một lựa chọn đáng cân nhắc vì khớp với hai phương thức Nghị định nêu (metadata và chữ ký số).
C2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity) phát hành tiêu chuẩn mở Content Credentials để ghi nhận nguồn gốc và lịch sử chỉnh sửa của nội dung số. Mỗi Content Credential (C2PA Manifest) gồm các “assertion” mô tả việc tạo, chỉnh sửa, thiết bị, được ký số bằng chứng thư X.509 và gắn với tệp bằng hàm băm mật mã, nên mọi thay đổi đều có thể bị phát hiện. Đặc tả miễn phí bản quyền và ghi nhận được cả hành động do hệ thống AI thực hiện.
Giới hạn cần biết: chính tài liệu C2PA thừa nhận thông tin nguồn gốc không phải lúc nào cũng đầy đủ, ví dụ khi tệp được cắt bằng công cụ không hỗ trợ Content Credentials. Một số nền tảng cũng có thể loại bỏ metadata khi tải lên. Vì vậy, đánh dấu máy đọc không thay thế nhãn hiển thị cho người xem; cần cả hai.
Quy trình kiểm duyệt nội dung AI 7 bước
Quy trình dưới đây biến nghĩa vụ pháp lý thành các điểm kiểm soát cụ thể. Nó bổ sung cho quy trình marketing có AI và nguyên tắc con người trong vòng lặp: AI Agent có thể soạn nháp, kiểm tra định dạng, gợi ý nhãn; quyết định duyệt và đăng vẫn thuộc về người có thẩm quyền.
| Bước | Việc cần làm | Người chịu trách nhiệm | Bằng chứng lưu lại |
|---|---|---|---|
| 1. Brief | Ghi mục đích, kênh đăng, có dùng hình ảnh hoặc giọng người thật không, có tái hiện sự kiện thật không; đánh dấu mức rủi ro | Người phụ trách nội dung | Brief có trường “dùng AI” và “người thật / sự kiện thật” |
| 2. Nháp | Tạo bằng công cụ AI đã được phê duyệt; bật chức năng đánh dấu kỹ thuật nếu công cụ hỗ trợ; ghi tên công cụ, phiên bản, prompt chính | Biên tập viên hoặc AI Agent theo phân quyền | Nhật ký tạo nội dung, tệp gốc còn metadata |
| 3. Kiểm chứng | Đối chiếu mọi số liệu, trích dẫn, tên người, điều luật với nguồn gốc; kiểm tra cả title, mô tả, alt text | Người kiểm chứng khác người soạn | Danh sách nguồn đã mở, ghi chú sai lệch đã sửa |
| 4. Dán nhãn | Đối chiếu bảng tra nhanh: bắt buộc nhãn, thông báo, hay miễn; chọn hình thức theo khoản 5 Điều 18; kiểm tra metadata AI còn nguyên | Biên tập viên | Ảnh chụp màn hình nhãn ở vị trí hiển thị cuối cùng |
| 5. Duyệt | Duyệt nội dung và nhãn; nội dung có người thật cần văn bản đồng ý; trường hợp ranh giới chuyển pháp chế | Trưởng nhóm, pháp chế khi cần | Lượt duyệt có tên, thời điểm |
| 6. Đăng | Khai báo AI trên nền tảng (YouTube “AI use”, Meta AI info); kiểm tra nhãn hiển thị trước hoặc ngay khi người xem tiếp cận | Người đăng | Đường dẫn bài đăng, cấu hình khai báo |
| 7. Lưu trữ | Lưu tệp gốc, phiên bản đã đăng, nhật ký duyệt; theo dõi phản hồi và gỡ hoặc sửa khi phát hiện sai | Người phụ trách nội dung | Hồ sơ nội dung theo chính sách lưu trữ nội bộ |
Mẫu nhãn tham khảo
Ví dụ minh họa (không phải mẫu do cơ quan nhà nước ban hành; hãy cập nhật khi Bộ Khoa học và Công nghệ công bố hướng dẫn kỹ thuật tham chiếu):
- Video có giọng AI mô phỏng người thật: chữ cố định góc màn hình “Giọng nói trong video được tạo bằng AI” ngay từ giây đầu, kèm dòng tương tự trong mô tả.
- Ảnh tái hiện sự kiện: chú thích ngay dưới ảnh “Ảnh minh họa do AI tạo, không phải ảnh chụp thực tế”.
- Bài viết có phần do AI soạn có thể gây nhầm lẫn: dòng ghi chú đầu bài nêu phần nào do AI hỗ trợ và đã được ai kiểm chứng.
- Podcast, quảng cáo âm thanh: câu thông báo bằng giọng nói ở đầu chương trình.
Ai làm gì khi dùng agency hoặc AI Agent
Khoản 6 Điều 18 tách vai rõ ràng: bên tạo hoặc chỉnh sửa nội dung cung cấp thông tin, bên trực tiếp đưa nội dung ra công cộng gắn nhãn. Khi thuê agency, nên đưa vào hợp đồng nghĩa vụ khai báo công cụ AI đã dùng và bàn giao tệp còn nguyên metadata. Khi dùng AI Agent trong quy trình, hãy cấu hình để Agent ghi nhật ký công cụ, phiên bản và đề xuất loại nhãn, còn bước duyệt và đăng do con người thực hiện.
Cách EYC tiếp cận
EYC xây dựng giải pháp AI cho nội dung và truyền thông theo nguyên tắc con người dẫn dắt: AI Agent hỗ trợ soạn nháp, ghi nhật ký nguồn gốc và gợi ý nhãn, còn biên tập viên và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm kiểm chứng, duyệt và đăng. Nếu đội của bạn đang chuẩn hóa quy trình nội dung có AI, liên hệ EYC để trao đổi về phạm vi phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Bài viết do AI viết có phải dán nhãn không?
Không phải mọi bài viết. Khoản 3 Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo yêu cầu thông báo rõ ràng khi văn bản do AI tạo hoặc chỉnh sửa có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật. Điểm b khoản 4 Điều 18 Nghị định 142/2026/NĐ-CP miễn gắn nhãn hiển thị khi AI chỉ sửa chính tả, ngữ pháp, tóm tắt, diễn giải hoặc dịch mà không làm sai lệch nội dung gốc.
Nghị định 142/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
Nghị định 142/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 01/5/2026. Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026.
Nhãn nội dung AI đặt ở đâu là đúng?
Khoản 5 Điều 18 Nghị định 142/2026/NĐ-CP cho phép hiển thị trực tiếp trên nội dung; tại tiêu đề, mô tả hoặc chú thích; trên giao diện nền tảng; hoặc thông báo bằng âm thanh. Dù chọn cách nào, nhãn phải rõ ràng, xuất hiện trước hoặc tại thời điểm người xem tiếp cận nội dung và không được thiết kế để che giấu.
Xóa watermark hoặc metadata AI có vi phạm luật không?
Khoản 5 Điều 7 Luật Trí tuệ nhân tạo nghiêm cấm tẩy xóa, làm sai lệch các thông tin, nhãn, cảnh báo bắt buộc trong hoạt động trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, việc cố ý xóa dấu hiệu đánh dấu hoặc nhãn bắt buộc là rủi ro pháp lý đáng kể.
Thuê agency làm video AI thì ai phải dán nhãn?
Theo khoản 6 Điều 18 Nghị định 142/2026/NĐ-CP, bên tạo hoặc chỉnh sửa nội dung cung cấp thông tin cần thiết, còn bên trực tiếp đưa nội dung ra công cộng thực hiện việc thông báo và gắn nhãn. Thường thương hiệu đăng tải là bên gắn nhãn; nên ghi rõ phân vai trong hợp đồng.
C2PA có bắt buộc tại Việt Nam không?
Không. Điều 17 Nghị định 142/2026/NĐ-CP cho phép nhiều biện pháp như metadata, chữ ký số hoặc giải pháp tương đương, và giao Bộ Khoa học và Công nghệ công bố danh mục tiêu chuẩn tham chiếu. C2PA là một lựa chọn kỹ thuật phù hợp với các biện pháp này.